Quầy màu nước bày ra đúng thứ dễ làm người mới tiêu tiền sai chỗ: hộp 48 màu lấp lánh nằm cạnh hộp 12 màu, chênh nhau chưa tới gấp đôi tiền. Gần như ai cũng lấy hộp lớn, rồi ba tháng sau nhìn lại thấy khoảng tám ô bị lõm sâu, số còn lại gần như nguyên vẹn.
Màu nước là môn mà chất lượng của hai món rẻ tiền nhất — nước và giấy — quyết định kết quả nhiều hơn số lượng màu. Bài này đi theo thứ tự nên mua: màu, cọ, rồi tới những thứ phụ mà người bán hay gợi ý mà bạn chưa cần tới.
Dạng nén hay dạng tuýp
Màu nước bán ở hai dạng, khác nhau ở cách lấy màu chứ không khác nhau về chất:
- Dạng nén (pan): màu khô ép thành từng viên trong khay. Chấm cọ ướt vào là dùng được, không hao, mang đi được. Nhược điểm là khó lấy lượng màu lớn cho mảng rộng — phải cọ đi cọ lại nhiều lần.
- Dạng tuýp: màu sệt, bóp ra khay pha. Lấy được nhiều màu đậm rất nhanh, hợp vẽ khổ lớn. Đổi lại dễ bóp thừa, và phần thừa khô lại trong khay thì vẫn dùng tiếp được nhưng hơi khó tan.
Với người mới, dạng nén là lựa chọn đúng gần như mọi lúc: ít hao, dọn nhanh, và quan trọng nhất là không tạo cảm giác tiếc của mỗi lần mở ra vẽ vài phút.
Bao nhiêu màu là đủ
Một bộ 12 màu là đủ cho ít nhất một năm đầu. Trong 12 ô đó, bạn sẽ dùng nhiều nhất chừng tám: hai sắc vàng, hai sắc đỏ, hai sắc lam, một nâu và một màu đất.
Lý do bộ nhỏ lại tốt hơn cho người mới: màu nước đẹp nhờ pha, không nhờ chọn sẵn. Khi chỉ có ba màu gốc, bạn buộc phải pha ra cam, lục, tím — và bảng màu của bức tranh tự hài hoà vì mọi màu đều có chung gốc. Bộ 48 màu cho phép chấm thẳng từng ô, kết quả thường là một bức rời rạc, mỗi mảng một tông không liên quan.
Nếu muốn thử sức pha màu ngay từ đầu, một bộ chỉ gồm ba màu gốc cộng một màu đất là bài tập tốt nhất. Sau vài tuần bạn sẽ tự biết mình thiếu màu nào để mua lẻ đúng ô đó.
Một điểm nữa hay bị bỏ qua: độ bền màu dưới ánh sáng. Nhiều bộ giá rẻ dùng thuốc nhuộm nên tranh treo cạnh cửa sổ nhạt dần sau vài tháng. Nếu định vẽ để tặng hoặc đóng khung, hãy chọn loại ghi rõ mức bền sáng trên thân ô màu, thường ký hiệu bằng dấu sao hoặc chữ cái.
Cọ: chỗ nên tiêu tiền
Cây cọ quyết định việc bạn vẽ được nét gọn hay không, và đây là món đáng đầu tư hơn hộp màu. Ba thông số cần biết:
- Loại lông: lông tự nhiên ngậm nước nhiều, nhả màu đều, đầu cọ tự tụ nhọn; lông tổng hợp tốt hiện nay đã gần bằng, rẻ hơn nhiều và bền hơn khi vẽ trên giấy vân thô.
- Số cọ: số càng lớn thì bụng cọ càng to. Cọ tròn số 6 và số 10 phủ được gần hết nhu cầu: số 10 cho mảng nền và bầu trời, số 6 cho phần lớn chi tiết. Số 2 chỉ cần khi vẽ nét rất nhỏ.
- Đầu cọ: nhúng nước rồi vẩy nhẹ, đầu cọ phải tụ thành một mũi nhọn. Đầu cọ tòe ngay từ lúc mới mua thì không bao giờ vẽ được nét mảnh, dù bạn khéo tới đâu.
Hai cây cọ tròn tốt còn hơn một bộ mười cây rẻ. Ngoài ra nên có thêm một cọ bẹt bản 2cm để quét nền và làm ướt giấy trước khi tô — việc đó bằng cọ tròn rất lâu.
Cọ có bình nước trong cán là món tiện cho người vẽ ngoài quán hoặc trên tàu xe, nhưng nó luôn giữ một lượng nước nhất định nên khó vẽ màu thật đậm. Xem nó là cọ thứ hai, đừng lấy làm cọ chính.
Giấy và nước: hai thứ rẻ quyết định nhiều nhất
Giấy màu nước tiêu chuẩn là 300gsm. Dưới 250gsm, tờ giấy gợn sóng ngay khi ướt và màu dồn xuống chỗ trũng thành vệt loang không kiểm soát được. Đây là nguyên nhân số một khiến người mới nghĩ mình vẽ dở.
Giấy ép lạnh (vân vừa) là loại dùng chung được nhiều việc nhất. Khổ A5 đủ cho bài tập hằng ngày và rẻ hơn A4 đáng kể, nên bạn dám vẽ hỏng — mà vẽ hỏng nhiều lần chính là cách học.
Về nước: dùng hai cốc. Một cốc rửa cọ, một cốc lấy nước sạch để pha. Chỉ một cốc thì tới bức thứ ba mọi màu đều ngả xám, và bạn sẽ đổ lỗi cho hộp màu.
Băng keo giấy bản 2cm dán bốn cạnh tờ giấy xuống một tấm ván cứng là mẹo rẻ nhất để giấy không cong: giấy bị giữ chặt khi ướt, và khi bóc ra bạn còn được một đường viền trắng gọn gàng quanh bức vẽ.
Ba bài tập đầu tiên, mỗi bài mười lăm phút
- Thang độ đậm: kẻ một dải dài rồi chia mười ô. Ô đầu tô màu đậm nhất, mỗi ô sau thêm một cọ nước. Bài này dạy bạn thứ khó nhất của màu nước: điều chỉnh lượng nước.
- Chuyển màu ướt trên ướt: quét nước lên một ô vuông 5cm, chấm màu vàng ở một góc và màu lam ở góc đối diện, rồi nghiêng giấy cho hai màu tự chạy vào nhau.
- Bảng pha màu: kẻ lưới từ 12 màu trong hộp, pha từng cặp rồi tô vào ô giao nhau. Mất chừng một tiếng nhưng dùng được suốt nhiều năm, và bạn sẽ không bao giờ phải đoán màu nữa.
Giữ lại cả ba tờ bài tập. Sau ba tháng nhìn lại, chúng cho thấy tiến bộ rõ hơn bất kỳ bức tranh hoàn chỉnh nào.
Năm lỗi hay gặp trong tháng đầu
- Dùng quá ít nước: màu nước mà đặc như sơn thì mất hết phần trong trẻo vốn là lý do người ta chọn chất liệu này.
- Tô đè khi lớp dưới chưa khô: lớp mới đẩy lớp cũ dạt ra thành viền loang. Muốn chồng lớp thì chờ khô hẳn, thường 5–10 phút tuỳ độ ẩm.
- Chà đi chà lại một chỗ: lớp keo bề mặt giấy bị bào mòn, chỗ đó xù lên và đậm màu hơn hẳn phần còn lại, không sửa được.
- Dựng cọ trong cốc nước: nước ngấm vào chỗ gắn lông, keo bong dần và đầu cọ cong vĩnh viễn. Rửa xong là đặt nằm ngang.
- Bỏ qua phần trắng của giấy: màu nước không có màu trắng thật sự — phần sáng nhất của bức vẽ chính là chỗ giấy chừa lại. Nghĩ trước xem chừa chỗ nào trước khi đặt cọ.
Rửa và cất: năm phút cuối buổi
Rửa cọ bằng nước nguội cho tới khi nước trong, vuốt nhẹ theo chiều lông từ gốc ra ngọn, rồi tụ đầu cọ lại bằng ngón tay. Không xoáy tròn và không bẻ ngược lông. Cất nằm ngang hoặc treo đầu cọ hướng xuống; cắm đứng trong ống thì nước còn đọng sẽ chảy ngược vào chỗ gắn lông.
Hộp màu nén thì để mở nắp cho khô hẳn trước khi đóng lại, nếu không ô màu sẽ ẩm mốc sau vài tuần. Lau khay pha bằng khăn giấy lúc màu còn ướt — để khô rồi mới rửa thì mất gấp ba thời gian.
Bắt đầu gọn nhất là: một hộp nén 12 màu, cọ tròn số 6 và số 10, một tập giấy 300gsm khổ A5 và hai cái cốc. Vẽ đều mỗi ngày mười lăm phút trong một tháng với bộ đó, bạn sẽ tự biết mình cần mua thêm đúng cái gì.
